مقابله با آسیب های ناشی از گرما و تابش

 

گردآوری و تنظیم : عباس اولیاسمیع

 

گرمازدگی:

بدن انسان بطور عادی ، دارای یک مکانیسم تنظیمی گرمایی میباشد و بر هم خوردن تعادل در این مکانیسم به نحوی که درجه حرارت بدن به طور غیر عادی بالا رود را گرمازدگی می نامند .گرمازدگی موقعیتی حادّ و تهدید کننده زندگی است که در این حالت سیستم تنظیم کننده دمای بدن ، به دلیل قرار گرفتن طولانی مدت در هوای گرم یا تولید بیش از حدّ گرما در بدن و یا وجود هر دو حالت ، از کار می افتد.درحالت گرمازدگی بدن نمی تواند گرمای اضافی خود را دفع کند، در نتیجه دمای بدن خیلی افزایش می یابد در اثر تداوم باعث آسیب به سلامت فرد می شود .

علائم گرمازدگی

علائم گرمازدگی شامل : ضعف و خستگی – کشیدگی و درد عضلات – استفراغ و تهوع – دمای طبیعی بدن – گرفتگی عضلات – سرگیجه – ضعف و غش – ادرار زرد تیره یا نارنجی – سردرد و اسهال نشانه های در معرض قرارگیری و در ادامه این شرایط

پوست خشک و داغ – عدم تعریق – پوست ابتدا قرمز شده و سپس رنگ پریده یا کبود می شود – تنفس کوتاه و سریع – نبض سریع و ضعیف – افزایش دمای بدن به بیش از ۴۰ درجه –گشادی مردمک چشم و کاهش سطح هوشیاری خواهد بود.

علائم روحی و روانی گرمازدگی

زدن سخنان بی ربط ، گیجی ، رفتار پرخاشگر، آشفتگی و هیجان، توهم– بی حالی ، رخوت و بی حسی ( واکنش های بدن بیش از حد آرام و آهسته می شود ) و تشنج است.

تشخیص گرمازدگی

طی اقدامات پیش بیمارستانی میزان فشارخون و دمای بدن شما را اندازه گیری می شود.اقدامات کاهش دما آغاز و سریعا به مرکز درمانی منتقل می شود. در بیمارستان پزشک نمونه ادرار و خون شما را با تجویز آزمایش های مربوطه بررسی می کند.

درمان گرمازدگی

درمان عوارض مرتبط با گرمازدگی بستگی به شدت آن دارد.

درمان فوری گرمازدگی-گرمازدگی یک فوریت پزشکی است. اگر دیدید کسی دچار گرمازدگی و مراحل پیشرونده به سمت کاهش سطح هوشیاری شده، فوراً اورژانس 115 را خبر کنید یا هر چه سریع تر او را به نزدیک ترین بیمارستان برسانید.

اولین اقدام ، کاهش هر چه سریع تر دمای بدن فرد است.

 

گرمازدگي خفيف :

 اين حالت وقتي پيش مي آيد كه فردي به مدت طولاني در معرض حرارتي نسبتا بالا قرار گيرد.

علايم آن اغلب به صورت: گرفتگي عضلاني، خستگي مفرط و گاهي سرگيجه و غش مي باشد .

گرمازدگي متوسط :

اين حالت به دليل قرار گرفتن فرد در معرض گرماي زياد و فعاليت بدني شديد در محيط، مثل: ملاحان، كشاورزان، آتش نشانها، پيش مي آيد. علايم بصورت: سرگيجه و عدم هوشياري است و به دنبال آن پوست رنگ پريده مي شود . ساير علايم به صورت تنفس سريع و سطحي، نبض ضعيف، ضعف و تعريق بدن مي باشد.

 

گرمازدگي شديد :

 اين حالت بسيار خطرناك است بيشتر در روزهاي گرم و مرطوب اتفاق مي افتد .

علايم :

قيافه گرمازده، تب دار بوده، پوست گرم و خشك و تنفس سطحي و نبض ضعيف مي شود . درجه حرارت بدن مصدوم افزايش يافته، عدم هوشياري و احتمالا اغما و تشنج نيز جزو ساير علايم ميباشند.

 

اقدامات اولیه در مقابله با گرمازدگی :

۱- لباس های فرد گرمازده را درآورده و بدن او را در آب سرد فرو برید. این کار با در نظر گرفتن شرایط فرد و محیط و اجتناب از آسیب مددجو انجام می گردد. اگر چنین امکانی وجود نداشت، با استفاده از یک پارچه یا حوله یا اسفنج ، بدن فرد را با آب سرد خیس کنید یا اینکه با کیسه یخ یا آب یخ ابتدا سر و گردن او را خنک کنید. تکه های یخ را روی گردن ، زیر بغل و کشاله ران او قرار دهید. توسط یک تکه کاغذ یا حوله یا پنکه ، او را باد بزنید.

۲- بعد از حمام گرفتن ، فرد را در مکان خنکی قرار دهید.

۳- پاهای فرد را در محل بالاتری نسبت به بدن او قرار دهید تا جریان خون بیشتر به طرف سر او برود (حداکثر 30 سانت).

۴- دست ها و پاهای فرد را ماساژ دهید تا جریان خون که خنک شده تسریع گردد.

۵ – اگر شخص به هوش است، او را تشویق کنید تا کم کم آب یا یک نوشیدنی خنک بنوشد. ولی اگر شخص بی هوش باشد، نمی توانید این کار را انجام دهید، بنابراین همانطور که گفتیم بدن او را خنک کنید تا وقتی به هوش آمد، آب بنوشد.

 

۶- وقتی بدن فرد خنک شد، هر ۱۰ دقیقه یک بار دمای بدن او را از اندازه گیری کنید تا دمای بدنش یکباره کاهش نیابد اصول مقابله کاهش دمای تدریجی می باشد.

مراقبت بیمارستانی از فرد گرمازده :

در بیمارستان امکانات بهتر و روش های دقیق تری برای کنترل دمای بدن وجود دارد. در آنجا دمای مرکزی بدن به طور مرتب کنترل می شود تا فرد دچار افت ناگهانی دمای بدن ( هیپوتِرمی ) نشود. آزمایشات خونی برای تعیین مقدار نمک و سایر املاح موجود در خون انجام می شود و مایع درمانی برای حفظ تعادل الکترولیت ها و آب بدن صورت می گیرد.

بعد از اولین گرمازدگی شدید بایستی برای مدت چند هفته مقدار آب و نمک بدن و نیز عوارضی مثل ناتوانی کلیه کنترل شود . بعد ازاین حالت برای چند هفته، تغییرات دمایی بدن رخ خواهد داد که طبیعی است.

درمان ضعف و گرفتگی عضلات ناشی از گرما زدگی

معمولاً این عوارض را می توان در منزل درمان کرد.

• فرد باید در محل خنکی در منزل استراحت کند، لباس های نازک و نخی بپوشد، لباس های اضافی خود را در آورد، بدن خود را با آب سرد بشوید یا بوسیله یک حوله خنک مرطوب نگه دارد یا تکه های یخ را به بدن خود بمالد.

• همچنین از کولر یا پنکه برای خنک کردن خود استفاده کند.

• یک نوشیدنی خنک ، حاوی املاح بنوشید(مانند دوغ). یا از سرم های خوراکی بهره برید و کم کم سطح مایعات بدن را افزایش دهید.

• گرفتگی عضلات را می توان با ماساژ دادن آنها برطرف کرد. مصرف یک نوشیدنی شور، از عود گرفتگی پیشگیری می کند.

• فردی که دچار این عوارض شده است، حداقل باید ۲۴ ساعت استراحت کند.

 

چگونه از گرمازدگی پیشگیری کنیم

 

۱ - پوشش افراد در دچار شدن انها به گرما زدگی بسیار تاثیر گذار است ! استفاده از البسه با زنگ روشن و خصوصا پنبه ای می تواند در حفاظت از جان شما موثر باشد ! از پوشیدن لباسهای تنگ و یا دارای الیاف مصنوعی جدا خوداری نموده و سعی کنید تا میتوانید از پوشیدن لباسهای تیره خوداری نمائید . از پوشیدن لباسهای ضخیم و غیرقابل نفود در فصل گرما که مانع تبخیر عرق و دفع گرما می شود جدا خودداری نمائید.

 

۲ –نوشیدن را هرگز فراموش نکنید !! در زمان فعالیت شدید بدنی به قدر کافی مایعات بنوشید .

 

۳ – میبایست توجه نمود که اگر مجبور به فعالیت سنگین در شرایط آب و هوایی گرم و مرطوب به مدت طولانی هستید حتما میبایست برای احتمال دچار شدن به گرمازدگی دارای برنامه پیشگیری بوده و خصوصا با یک برنامه منظم سعی نمائید که بدن شما با فعالیت و شرایط سخت محیط کار خود امکان انطباق را پیدا نماید .

 

۴ – توجه داشته باشید در کارهایی که افراد در معرض گرمای مستقیم و یا تابش نور آفتاب قرار دارند همچون ، کارگاههای ساختمانی و یا فعالیت های ورزشی گروهی ، گرمازده شدن یکی از افراد به معنای هشدار جدی به تمامی کارگران و دوستانی است که سرگرم کار میباشند و می باید مسئولان در این مواقع اقدامات احتیاطی را برای بقیه افراد در نظر داشته باشند .

 

5- میبایست توجه داشته باشید که اگر هوا گرم و خشک باشد و تهویه کافی هم وجود داشته باشد احتمال گرمازدگی به نسبت از محیطهای گرم و مرطوب و یا دارای سیستم تهویه نامناسب کمتر میباشد

 

۶ - داروهائی که فرد را مستعد گرمازدگی می کند باید با نظر پزشک معالج با داروهای دیگری جایگزین شود یا به طرز مناسب از آنها استفاده شود

 

7- بهترین نوشیدنی بی گمان آب میباشد و بهتر است همواره قبل از احساس تشنگی آب نوشید . توجه داشته باشید برای افرادی که دارای فعالیتهای سنگین بدنی هستند توصیه می شود که در برنامه غذایی خود از نمک و شکر و لیموی تازه به طور متناوب استفاده نمایند.

آفتاب سوختگی:

زمانی که شما بدون آنکه از پوستتان محافظت کنید در معرض تابش خورشید قرار می گیرید احتمال آفتاب سوختگی شما بالا می رود. به محض آنکه پوستتان قرمز و ملتهب شد بدانید که اثر آفتاب روی پوستتان بسیار زیاد بوده است زیرا معمولا آفتاب سوختگی در درجات اولش علائم زیادی برای آگاه کردن شما ندارد . ماندن طولانی مدت زیر تابش مستقیم آفتاب به شکل بسیار بدی پوستتان را از بین می برد. سطح پوست خشک شده و سلولهای مرده روی آن به چشم می خورند. لکه های کوچک قرمز رنگ روی پوست پدیدار شده اند و محل سوختگی داغ شده است و همه اینها برایتان درد آور است.

 

 

 

چه زمانی از روز شدت و عوارض آفتاب بیشتر است

قرار گرفتن در معرض نور آفتاب عامل ایجاد %90 سرطان های پوست است و بیش از 80 درصد از پیری پوست ناشی از آفتاب است که البته بستگی به طول موج نور تابیده، تواتر و دفعات قرار گرفتن در معرض نور، شدت نور آفتاب و میزان حساس بودن فرد دارد. تابش شدید نور آفتاب می تواند اثرات منفی کوتاه مدت و دراز مدتی را برای پوست به دنبال داشته باشد، تصریح کرد:مهم ترین اثر منفی کوتاه مدت نور خورشید، آفتاب سوختگی و گرمازدگی بوده و اثرات دراز مدت به صورت پیری پوست، چین و چروک، تجمع رنگدانه (لک پوستی) و انواع سرطان است. باور بر این است که بیش از 80 درصد از پیری پوست ناشی از تابش نور خورشید است.

اشعه ماورای بنفش خورشید که به سطح زمین می رسد، از دو طیف A و B تشکیل شده که هر دو طیف می تواند منجر به بروز عوارض نامطلوبی شود. به عنوان مثال طیف B در کوتاه مدت آفتاب سوختگی و در دراز مدت سرطان های پوست را به دنبال دارد و طیف A می تواند منجر به برنزه شدن پوست، ایجاد مواد آسیب رسان در پوست و در نتیجه آسیب به سلول ها، عروق و بافت ها، سرکوب سیستم ایمنی، واکنش های حساسیت نوری و درماتوزهای تابشی شود.

یک متخصص پوست و مو گفت:آفتاب یکی از مهم ترین عوامل محیطی و فیزیکی است که روی پوست افراد اثر می گذارد. اما این تاثیر زمان هایی از روز بیشتر است. به افراد توصیه می شود در ساعات 10 صبح تا چهار بعدازظهر که شدت آفتاب زیاد است در معرض آن قرار نگیرند.

 

اگر دچار آفتاب سوختگی شدیم چکار کنیم

● از کمپرس های خنک استفاده کنید

آفتاب سوختگی، باعث بالا رفتن حرارت بدن هم می شود. بنابراین یک لباس نخی خنک بپوشید و جلوی پنکه یا کولر بنشینید.. قرار دادن پارچه آغشته به روغن فندق روی پوست آفتاب سوخته هم می تواند درد و التهاب آن را کاهش دهد.

 

 

● سری به آشپزخانه تان بزنید

بعضی خوراکی ها که معمولا در اکثر خانه ها پیدا می شوند، می توانند درمان خوبی برای آفتاب سوختگی باشند. مثلا جو را خیس نمایید آنقدر بکوبید تا به صورت خمیر در بیاید. حالا این خمیر را ۲ تا ۴ ساعت یکبار روی پوست آفتاب سوخته تان بگذارید تا درد و سوزش و قرمزی آن سریع خوب شود. مالیدن شیر کم چرب روی پوست آفتاب سوخته هم می تواند برای درمان آن بسیار موثر باشد ترکیباتی چون ماست ، حنا و خیار نیز اقدامات خانگی موثر در این التهاب است.

 

 

 

 

● پوست تان را با صابون نشویید

اگر می خواهید مشکل سوختگی پوست تان بدتر نشود، وقتی که حمام آب خنک می گیرید، لیف و صابون به پوست تان نزنید. صابون، پوست را خشک و حساس می کند و ممکن است حتی باعث پوسته پوسته شدن یا ترک خوردن قسمت آفتاب سوخته پوست شما شود.

 

 

● پوست خود را مرطوب نگه دارید

پوست آفتاب سوخته، معمولا خشک است و همین خشکی باعث خارش و سوزش آن می شود. بنابراین، آن را تا زمان بهبودی کامل، مدام با لوسیون یا کرم های مرطوب کننده، مرطوب نگه دارید تا التهاب و دردش بیشتر نشود.

 

 

● محصولات استاندارد بخرید

استفاده از انواع کرم ها، لوسیون ها یا حتی پمادهای غیراستاندارد و تقلبی که برای درمان آفتاب سوختگی در بازار وجود دارند، نه تنها مشکل شما را حل نمی کند بلکه باعث وخیم تر شدن وضع تان هم می شود. این محصولات التهاب پوست سوخته شما را برایتان به ارمغان می آورند و تازه ممکن است حساسیت پوستی هم بدهند. بنابراین هنگام خرید، به انتخاب یک کالای مناسب بیندیشید و مطمئن باشید که به دست آوردن سلامتی و شادابی پوست تان ارزش خرج کردن یک مقدار پول بیشتر را دارد!

● کیسه یخ را فراموش نکنید

ریختن مقداری یخ درون یک کیسه پارچه ای و قرار دادن آن روی پوست آفتاب سوخته هم می تواند برای بهبود هر چه سریع تر علایم آن بسیار مفید و موثر باشد. فقط حواستان باشد که یخ را به صورت مستقیم روی پوست تان قرار ندهید تا پوست شما دچار شوک و درنتیجه التهاب و قرمزی بیشتر نشود.

 

 

● آب و آبمیوه خنک بنوشید

نوشیدن چند لیوان آب یا آبمیوه خنک هم می تواند دمای بدنتان را به سرعت پایین بیاورد و به روند بهبود آفتاب سوختگی تان کمک کند.

 

 

 

آشنایی با معیارهای انتخاب یک ضد آفتاب مناسب

پزشکان توصیه می کنند در هر شرایطی باید از ضد آفتاب های گوناگون استفاده کرد،ولی چه ضد آفتابی و با چه ویژگی هایی؟

به تازگی کرم های ضد آفتاب به طور جدی زیر سوال رفته اند،زیرا رتبه بندی بیش از 700 نوع از محصولات ضد آفتاب نشان داده که 84 درصد این محصولات حفاظت کافی از پوست در برابر آفتاب را ندارند.یافته ها نشان می دهد که بسیاری از ضد آفتاب های رایج به سرعت در برابر آفتاب تجزیه می شوند و یا بسیاری از اشعه های مضر از جمله ماورای بنفش ممانعت نمی کنند.

ضد آفتاب ها هم رتبه دارند

تمام ضد آفتاب ها به طور مساوی تهیه نمی شوند در عوض محققان متوجه شده اند که این مواد با همان عامل حفاظتی در برابر آفتاب (SPF ) در ارتباط با قدرت کلی شان در ممانعت از اشعه های ماورای بنفش عملکردی از عالی تا ضعیف را داشته اند.با توجه به این که بسیاری از مردم هنگام انتخاب یک محصول ضد آفتاب به تنهایی بر مساله SPF تاکید دارند بنابراین این رتبه بندی ها نشان می دهد تعداد اندکی هستند که همه حرف ها را می زنند،عامل حفاظتی در برابر آفتاب SPF توانایی ممانعت از اشعه های ماورای بنفش A نمی گوید که هر دو طرف به طور یکسان شکلی از تشعشع مضر هستند که موجب ایجاد تاول ها و از همه جدی تر سرطان پوست می شوند.اشعه های ماورای بنفش B که موجب آفتاب سوختگی می شود،اثر فوری بر جای نمی گذارد.

معیار ضد آفتاب مناسب:

آیا تصور می کنید فقط SPF معیار ضد آفتاب مناسب است؟

بله اما عوامل دیگری هم موثر است.

SPF هنوز اهمیت دارد هرچند SPF چیز زیادی در مورد یک محصول ضد آفتاب نمی گوید اما باید هنوز هم عامل مهمی در انتخاب محصول باشد.دکتر رایگل پیشنهاد می کند که هرگز میزان کمتر از SPF 30 را انتخاب نکنیم.توجه به ترکیبات،برخلاف SPF عدد سریع و آسانی برای مشخص کردن قدرت یک ماده ضد آفتاب پیشگیری کننده از اشعه های ماورای بنفش A وجود ندارد.بهترین راه برای گفتن این که شما از محافظت کافی از اشعه های ماورای بنفش A برخوردار هستید یا نه،این است که با متخصص پوست مشورت نمایید.

با ثبات بودن:با توجه به این که ترکیبات بلوک کننده ماورای بنفش A مهم هستند،آنها نیز ممکن است موجب شود تا محصول ضد آفتاب در آفتاب سریعتر تجزیه شود و به همین دلیل است که یک ماده سوم لازم است .

 

 

استفاده زودهنگام و مکرر:

اگر از محصول ضد آفتاب هنگامی استفاده می کنید که تازه بدنتان شروع به احساس گرم شدن نموده در این صورت بسیار دیر شروع کرده اید و از قبل تاخیر داشته اید،پروفسور مارتین وین استاک رشته پوست دانشگاه براون می گوید برخی از مردم فکر می کنند که شروع به احساس گرم شدن در پوستشان می کنند؟اما به آنها دوز خطرناک اشعه ماورای بنفش بسیار قبل از این موقع رسیده است. نیم ساعت قبل از رفتن به بیرون از محصول ضد آفتاب استفاده کنید و هر دو ساعت یک بار از آن دوباره استفاده نمایند.

مقدار مجاز ماندن کرم ضدآفتاب بر روی پوست چقدر است؟

از آنجا که ماندن طولانی‌مدت کرم‌های ضدآفتاب بر روی پوست منجر به فاسد شدن آن و در نتیجه موجب جوش‌دار شدن و ایجاد لکه بر روی پوست می‌شود بنابراین نباید بیش از 2 ساعت بر روی پوست بماند.زمانی‌که برای مدتی طولانی در خارج از منزل هستیم و نمی‌توانیم کرم را از روی پوست بشوییم باید کرم را با دستمال مرطوب پاک کرده هر 1.5 تا 2ساعت ضدآفتاب را تمدید کنیم.

 

 

محققان اخطار می کنند که هیچ محصول یا ترکیب کامل وجود ندارد که بگوید محصول ضد آفتاب استفاده کنیم بلکه از اصول ایمنی که به ما بارها و بارها گفته اند تبعیت کنیم.این اصول عبارتند از این که تمام سطوح بدن را به طور یکسان بپوشانیم،در ساعات خاص زیر آفتاب نرویم مهمتر از همه این که پوستمان را با کلاه یا لباس نازک بپوشانیم.یادمان باشد برای لذت بردن از یک کوهنوردی و کوهپیمایی و دریا و ساحل باید ترکیبی از این موارد را همراه با یک محصول ضد آفتاب استاندارد و ایمن به کار ببریم تا نگران مسائل بعدی نشویم.