نگاهی اجمالی به وضعیت سرطان در ایران و راه های پیشگیری از آن
نویسنده: دکتر زهرا سروش- 

با بهبود وضعیت بهداشت و واکسیناسیون وسیع در کشورها، باربیماری های واگیر در اکثریت کشورهای جهان از جمله ایران کاهش یافته و در حال حاضر بیماری های غیر واگیر به یک معضل مهم بهداشتی تبدیل شده است. عمده بار بیماری های غیرواگیر مربوط به چهار بیماری شامل بیماری های قلبی عروقی ، دیابت، سرطان و بیماری های مزمن تنفسی می باشد. در حال حاضرسرطان به عنوان سومین علت مرگ و میر در جهان رو به افزایش است. طبق جدیدترین پژوهش ها موارد جدید بروز جهانی سرطان در 2018، 18 میلیون نفر بوده و این درحالیست که طی سال ۲۰۱۲ ، حدود ۱۴ میلیون مورد بروز سرطان گزارش و 2/8 میلیون مورد آن به مرگ منجر شده بود. جدیدترین یافته ها از موسسه تحقیقات سرطان آمریکا در سال 2018 نشان می دهد که بیشترین شیوع سرطان در هر دو جنس در جهان مربوط به سرطان ریه و پستان و همچنین روده بزرگ بوده و سرطان های پروستات، معده،کبد، مری و سرویکس به ترتیب در رده های پایین تر از نظر شیوع قرار دارند. میزان بروز سرطان در ایران کمتر از متوسط جهانی است ولی به سرعت در حال افزایش است. محققان افزایش بار بیماری سرطان را تا حدودی به دلیل رشد جمعیت و نیز پیر شدن جمعیت می دانند. درحالیکه فقر، عامل افزایش سرطان در گذشته بوده است اما در حال حاضر از سبک زندگی افراد و نیز سطح توسعه اجتماعی و اقتصادی متاثر می باشد. طبق گزارش آژانس بین المللی تحقیقات سرطان موارد بروز کلی سرطان در کشورهای دارای شاخص توسعه انسانی بالا ، دو تا سه برابر کشورهای دارای سطح پایین و متوسط شاخص توسعه انسانی است. این نابرابری در موارد بروز سرطان در مقایسه کشورهای توسعه یافته با کشورهای در حال توسعه و توسعه نیافته، ناشی از سطح بهتر امکانات تشخیص و درمان سرطان و دسترسی بیشتر افراد به این  امکانات در کشورهای پیشرفته است. در میان موارد مرگ و میر ناشی از سرطان ها در جهان، سرطان ریه  رتبه نخست را به خود اختصاص داده است و آمریکا، مجارستان، دانمارک، چین و نیوزیلند شاهد بیشترین آمار مرگ در این مورد هستند. سرطان ریه، سرطان پروستات ، سرطان روده بزرگ بیشترین سهم را در بروز سرطان مردان و سپس سرطان ریه، سرطان کبد و سرطان معده بیشترین سهم را در مرگ و میر ناشی از سرطان مردان دارند. در میان زنان نیز، سرطان پستان با 24 درصد از کل موارد جدید سرطان ، شایعترین سرطان زنان و علت اصلی مرگ و میر بر اثر سرطان در میان این گروه با سهم 15 درصدی است و پس از آن سرطان ریه، سرطان روده بزرگ ، سرطان دهانه رحم  قرار دارند. اخیرا روند افزایشی در شیوع سرطان ریه و مرگ و میر ناشی از ان در بین زنان در کشورهای با درامد بالای غربی دیده می شود که بزرگترین عامل آن شیوع مصرف دخانیات و تنباکو در میان زنان است. نرخ بروز سالانه سرطان در ایران پایین تر از متوسط نرخ بروز آن در دنیا است. متوسط بروز سالانه سرطان در ایران 158 در هر 100 هزار نفر و در دنیا 182 در هر 100  هزار نفر،  در کشورهای اروپایی ، 267 در  هر 100 هزار نفر، در آمریکا 318 در هر 100هزار نفر و همچین متوسط بروز سالانه سرطان در چین 174 در هر 100 هزار نفر است. شایعترین سرطان ها در ایران را نیز سرطان های دستگاه گوارش (معده، روده بزرگ، مری و لوزالمعده،  سرطان پستان، سرطان ریه و سرطان حنجره تشکیل می دهند. سرطان کلیه، مجاری ادراری و مثانه نیز رتبه های بعدی شایعترین سرطان ها در ایران هستند. بر اساس داده های نخستین گزارش ثبت سرطان مبتنی بر کل جمعیت ایران، سرطان معده، مرگ بارترین سرطان در  کشور است.
اگر چه میزان بروز سرطان از متوسط جهانی کمتر است ولی روند افزایش آن سریع می باشد که بیشترین علت آن افزایش سن و مسن شدن جمعیت می باشد. از طرفی با توجه به این که از  مهمترین فاکتورهای محیطی دخیل در بروز سرطان، سبک زندگی نا سالم  شامل تغذیه نامناسب ، تحرک ناکافی ، دخانیات و الکل می باشد که به تازگی در کشور ما مشابه کشورهای غربی رواج یافته است لازم است برنامه ریزی مناسب جهت مداخلات پیشگیرانه بویژه مداخلات آموزشی ارتقاء دهنده سواد سلامت به منظور اصلاح سبک زندگی مردم ( تغذیه سالم، فعالیت فیزیکی منظم، عدم مصرف دخانیات و الکل) وهمچنین تشخیص زود هنگام موارد ابتلا جهت شروع سریع درمان و پیگیری ومراقبت  افراد بیمار صورت پذیرد تا بتوانیم به سمت توسعه جامعه ای سالم و پویا گام برداریم.
با توجه به افزایش میزان شیوع و بروز سرطان به عنوان یکی از بیماریهای مهم غیر واگیر و همچنین ضرورت تشخیص به موقع و زودهنگام آن، غربالگری سه سرطان مهم روده بزرگ، پستان و دهانه رحم و همچنین آموزش در خصوص تغذیه سالم و فعالیت فیزیکی استاندارد در کلیه مراکز جامع سلامت به افراد واجد شرایط به صورت رایگان ارائه می گردد.
در همین راستا این خدمات درکلیه مراکز و پایگاه های سلامت در حال انجام است .