Normal 0 false false false false EN-US X-NONE FA

مسمومیت ها

Poisoning

دکتر حبیب معصومی

رئیس مرکز مدیریت حوادث و فوریتهای پزشکی

 

تعریف مسمومیت  Poisoning definition :

·         هر ماده ای که پس از ورود به بدن قادر به مختل نمودن سلامت یا از بین رفتن زندگی شود ، زهر یا سم( Poison ) نامیده می شود .

·         به دنبال ورود مواد سمی ( مایع ، جامد ، گاز ) اختلال در کارکرد دستگاه های مختلف بدن ایجاد می شود .

·         مسمومیت به عنوان آسیب یا اختلال در عملکرد ارگان یا مرگ هر ماده قادر به تولید عوارض جانبی تعریف شده است. مسمومیت می تواند حاد یا مزمن است.

·         سموم را می توان به کسانی که در نظر گرفته شده برای استفاده انسان (غذاها و مواد افزودنی آنها، دارو، لوازم آرایش، لوازم آرایشی و) باشد  .

·         سم ممکن است در نظر گرفته شود به طور تصادفی (غیر عمدی)، به منظور اقدام به خودکشی و یا به عنوان یک عارضه غیر منتظره پس از استفاده از مواد مخدر عمدی است.

علت مسمومیت  Cause poisoning :

·         اغلب مسمومیت ها به دلیل بی احتیاطی و به صورت اتفاقی است ولی گاهی به قصد خودکشی اتفاق می افتند .

·          از علل مسمومیت ها می توان مسمومیتهای غذایی ، مسمومیت با اسید و باز قوی ، مسمومیت قارچی ، مسمومیت با مخدر ها ، مسمومیت دارویی ( خواب آورها و ... ) نفتالین ، سیانور ، نفت و بنزین ، حشره کشها و ... را نام برد .

·         این مسمومیت ها ممکن است شامل مسمومیت های اتفاقی اطفال با مواد شوینده، ترکیبات نفتی، داروهای موجود در منازل، مواد شیمیایی و سموم و نیز گیاهان تزئینی و آپارتمانی بوده

·          در بزرگسالان ممکن است به علت مسمومیت با انواع داروها، مواد شیمیایی، سموم و مواد پاک کننده رخ داده باشد.

بروز و شیوع

·         در ايران، مركزي كه اطلاعات مسمومين سراسر كشور را جمع آوري نمايد وجود ندارد .

·         طی سه سال‌ 1389 تا 1391 به ترتیب 6035 نفر، 6176 نفر و 5414 نفر از هموطنانمان در اثر بروز انواع مسمومیت‌ها جان باخته‌اند.

·         مسموميت هاي عمدي بيشترين علت بستري بيماران (6/83%) و مسموميت هاي اتفاقي كه در رأس آن ها سوﺀ مصرف مواد قرار داشت، علت بعدي بود (4/16%).

·         مسموميت با داروها شايع ترين علت مراجعه بيماران بود كه شامل داروهاي ضد افسردگي و بنزوديازپين ها و داروهاي ضد تشنج در رأس قرار داشتند.

·         مخدرها و شبه مخدرها  8/11%  در رده سوم قرار داشتند.

·         از نظر جنسي و فصل مسموميت تفاوت عمده اي مشاهده نگرديد.

·         مرگ در 304 نفر از مراجعين بيمار (08/1%) اتفاق افتاد كه شايع ترين علت مرگ در مسمومیت ها ، مسموميت با مواد مخدر (22/33%) و سپس مسموميت با آفت كش ها (17/12%) در رأس آن فسفيد آلومينيوم بود.

·         الكل هاي سمي (در رأس آن ها متانول) و نيز داروهاي سايكوتروپ (عمدتا ًضد افسردگي هاي سه حلقه اي) هر كدام علت فوت در 55/8% موارد بودند.

·         4/45% فوت شدگان سني كمتر از 40 سال داشته و 35/73% مرد بودند.

·         علي رغم آن كه ايران از بسياري كشورهاي غربي خودكشي كمتري دارد ولي روند خود مسموم سازي در جامعه رشد بسيار زيادتري از رشد جمعيت داشته است .

·         به نظر مي رسد اقدامات كشوري براي كنترل سوﺀ مصرف مواد و آموزش مهارت هاي زندگي ناكافي بوده و مداخلات فوري براي حمايت بيماران و گروه هاي پر خطر لازم باشد.

 

آمار های مرکز مدیریت حوادث دانشگاه در سال 1394

آمار و اطلاعات مشروحه ذیل از سامانه ثبت ماموریت های اورژانس 115 استان همدان واحد آمار و انفورماتیک گزارش گیری شده است .

آمار ماموریت های اورژانس 115 مربت با انواع مسمومیت ها در سال 1394

 

 

آمار مسمومیت با منوکسید کربن از سال 86 لغایت 94

 

آمار مسمومیت با سم  در ماموریت های اورژانس 115 استان  در سال 94 به تفکیک ماه

 

 

 

آمار مسمومیت با قرص ( دارو)  در ماموریت های اورژانس 115 استان  در سال 94 به تفکیک ماه

 

 

آمار مسمومیت با مخدر ها  در ماموریت های اورژانس 115 استان  در سال 94 به تفکیک ماه

 

 

آمار مسمومیت غذایی  در ماموریت های اورژانس 115 استان  در سال 94 به تفکیک ماه

 

 

آمار مسمومیت با الکل  در ماموریت های اورژانس 115 استان  در سال 94 به تفکیک ماه

 

 

آمار مسمومیت با قرص برنج  در ماموریت های اورژانس 115 استان

 

انواع مسمومیت ها

مسموميت با مواد مخدر:

·         براساس آمار رسمی که در ایران اعلام شده، ایران جزء پر مصرف کننده  ترین کشور ر مصرف مواد مخدر تولیدی در افغانستان است.

·         به طوری که 53 درصد تولید مواد مخدر افغانستان وارد ایران می­شود که 31 درصد از آن، هروئین است.

·          مجموع مصرف مواد مخدر در ایران از مرز یک هزار تن در سال گذشته که این میزان نزدیک به 18 درصد از کل مواد مخدر تولیدی در افغانستان است.

·          البته اگر آمارهای غیررسمی که شامل معتادان تفننی و معتادان معرفی نشده می­شود را اضافه کنیم، میزان مصرف مواد مخدر در کشور فراتر از این هم خواهد بود.

·         رئیس گروه مواد مخدر دانشگاه علوم انتظامی ایران هم بیان داشته که ایران رتبه اول معتادان تریاکی در دنیا را در اختیار دارد و 95 درصد از کل کشفیات مواد مخدر جهان در ایران صورت می­گیرد .

·         در حال حاضر كراك و خانواده ترياك بيشترين آمار مسموميت با مواد مخدر را در كشور دارند.

·         كاهش تعداد تنفس، پايين آمدن سطح هوشياري و كوچك شدن مردمك چشم را از مهمترين علامت مسموميت با مواد مخدر می باشد .

·         ایران مرتبه اول معتادان تریاکی در دنیا،  و همچنین مواد مخدر سومین علت مسمومیت  و مرگ و میر ناشی از آن در ایران است.

·         افزایش مصرف مواد مخدر موجب ترویج توزیع مواد مخدر تقلبی و دارای ناخالصی در ایران شده و به همین دلیل همه روزه شاهد مرگ و میر افرادی به دلیل سوءمصرف مواد مخدر در کشور هستیم.

·         در بین مواد مخدر، اعتیاد به کراک در ایران بسیار بیشتر است و این در حالی است که کراک هم در ایران تقلبی و متفاوت با نوع کراکی است که در کشورهای اروپایی مورد استفاده قرار می­گیرد. 

·       کراک در اغلب کشورهای غربی به همان کوکائین اطلاق می­شود اما در ایران با درصد خلوص بالای هروئین به فروش می­رسد و موجب تشدید اعتیاد به خصوص در جوانان می­شود.

پیشگیری از مسمویت ناشی از سوء مصرف مواد

·           مسموميت با مواد مخدر يكي از مرگبارترين انواع مسموميت ها محسوب مي گردد.

·         سكته هاي قلبي و مغزي، تشنج، نارسايي كبد و كليه و تخريب سلولهاي مغزي و عضلاني از عوارض مسموميت با قرص اكستازي و شیشه مي باشند.

·         تزريق مواد مخدر از طريق سرنگ هاي آلوده، غير استريل و مشترك با خطر بروز انواع بيماري هاي عفوني خطرناك مانند ايدز و هپاتيت همراه است.

·         استعمال سيگار سبب بروز انواع سرطان مانند سرطان مري، ريه، مثانه مي شود.

·         مصرف نابجاي استروييدهاي آنابوليك در جوانان جهت بدنسازي و رقابت هاي ورزشي با خطر بروز عوارض قلبي و عروقي مانند ازدياد فشار خون و نارسايي قلبي همراه است.

 

 

مسموميت منواكسيد كربن

·          گاز منواکسیدکربن بی‌رنگ و بی‌بو بوده و بر اثر احتراق ناقص تولید می‌شود به‌طوری که بخاری، آبگرمکن، شومینه و اجاق گازها به‌علت سیستم تهویه نامناسب (دودکش) عامل مسمومیت با گاز CO می‌شود.

 

·         کنترل و انسداد منافذ مسیر دودکش قبل از راه‌ اندازی بخاری بهترین راه پیشگیری از بروز حوادث مسمومیت به شمار می‌رود و دقت و توجه به داغ‌بودن دودکش نیز بهترین آزمایش سلامت دودکش است.

·         همچنین داشتن کلاهک مخصوص برای دودکش در پشت بام‌ها برای جلوگیری از عدم‌بروز خاموشی بخاری و به‌دنبال آن انتشار گاز CO اهمیت بالایی دارد. فراموش نکنید استفاده از وسایل گرمایشی استاندارد در پیشگیری از این مسمومیت از اهمیت بالایی برخوردار است و بخاری‌های بدون دودکش به هیچ عنوان از تولید گاز CO جلوگیری نمی‌کند.پیشگیری از مسمومیت با گاز CO بسیار ساده است.

·         کنترل و انسداد منافذ مسیر دودکش قبل از راه‌اندازی بخاری بهترین راه پیشگیری از بروز حوادث مسمومیت به شمار می‌رود. اگر لوله دودکش بخاری شما سرد است دلیل آن خارج‌نشدن محصولات احتراق و گازهای سمی از دودکش است.

·         در این صورت باید ضمن رفع نقص، به‌طور موقت با باز کردن قسمتی از در یا پنجره، تهویه در محیط ایجاد کنید. رنگ شعله بخاری و وسایل پخت و پز باید آبی باشد و چنانچه رنگ شعله قرمز، زرد و یا نارنجی باشد، حتما دارای‌نقصی در سوخت رسانی و کمبود اکسیژن در محیط است که سریعا باید تعمیر و سوخت رسانی شود. اگر رنگ شعله بخاری آبی نباشد ممکن است هوای کافی به بخاری نرسیده و تولید گاز منواکسید کربن کند.

·         درصورت استفاده از وسایل گرمایشی مانند بخاری و شومینه، نباید تمامی روزنه‌های جریان هوا در منزل و به‌ویژه اتاق خواب مسدود شود. از نصب آبگرمکن در حمام و روشن‌کردن شعله‌های اجاق گاز در آشپزخانه جهت گرم نگه داشتن محیط داخل خانه، باید جدا خودداری کرد.

پیشگیری از مسمومیت ناشی از گازها و منوکسید کربن

•       در هنگام استفاده از بخاري هاي نفتي و گازي، جهت پيشگيري از مسموميت با گاز منوكسيد كربن، اطمينان از  نصب صحيح و كاركرد مناسب دودكش ها الزامي است.

•                     تماس با مقادير بالاي منوكسيد كربن در مدت طولانی مي تواند سبب  تهوع، استفراغ، تپش قلب، كاهش هوشياري، آسیب دائمی عصبی، کما و مرگ شود.

•       اولین اقدام در برخورد با فردیکه با گاز منوکسیدکربن مسموم شده است، انتقال مصدوم به هوای آزاد است.

مسموميت دارويي:

·         مسمومیت دارویی، شایع‌ترین مسمومیت در ایران

·         مصرف آرام بخش ها شایعترین نوع مسمومیت در کشور است .

·         متأسفانه به‌علت پراکندگی مراکز درمان مسمومیت‌ها در کشور آمار کشوری نداریم و فقط در تهران چون مرکز درمان مسمومیت‌ها در بیمارستان لقمان متمرکز است، آمار وجود دارد.

·         شایع‌ترین علت بروز مسمومیت‌ها، مصرف داروها بیش از مقادیر درمانی است که باید از مصرف خودسرانه داروها بدون تجویز پزشک، خودداری شود.

·         در حال حاضر شایع‌ترین مسمومیت از لحاظ ترکیبی، مسمومیت دارویی است؛ داروهایی که سیستم اعصاب مرکزی را متاثر می‌کند و از بین آنها خواب آورها، مسکن‌ها و داروهای ضدافسردگی رتبه اول را در رابطه با ایجاد مسمومیت‌های دارویی دارند.

·         براساس گزارش‌های مراکز درمانی، سالانه حدود 30 هزار نفر در تهران به‌علت مصرف دارو و مواد شیمیایی مسموم می‌شوند، 12 هزار نفر از این بیماران بستری می‌شوند، 1200نفر آنها به بخش ICU ارجاع می‌شوند و حداقل120 نفر آنها می‌میرند.

·         بیشترین موارد مسمومیت در تهران و کشور، مسمومیت با داروی ترامادول است.  این دارو جزو خانواده مواد‌مخدر محسوب نمی‌شود و از خانواده تریاک نیست بلکه یک آرامبخش است که آثاری شبیه مواد ‌مخدر دارد. بیشتر مسمومیت‌ها با این دارو عمدی است و به‌علت دوز بالای مصرف به‌وجود می‌آید.

·         مصرف نادرست دارو در کشور، باعث شده تا هر سال تعدادی از هموطنان به علت مسمومیت دارویی، جان خود را از دست بدهند. این در حالی است که درصدی از این مسمومیت های دارویی، تعمدی است.

·         همه ساله نزدیک به 60 درصد از تماسهای مراکز اطلاع رسانی داروها و سموم کشور مربوط به مسمومیت های دارویی بوده است،.

·         آمار سازمان پزشکی قانونی کشور در خصوص مرگ و میر ناشی از مسمومیت دارویی در چهار سال اخیر به طور میانگین هر سال 630 نفر از هموطنانمان در اثر مسمومیت با دارو جان خود را از دست داده اند.

·         آمار مرگ و مير ناشي از مسمومیت دارویی در کشور، طي سالهاي 89 تا 92 به ترتيب 551 نفر، 627 نفر، 599 نفر، 747 نفر كه تنها در پنج ماهه نخست سال جاري بيش از 284 نفر فوت كرده اند.

·         به گفته کارشناس مرکز ملی و ستاد مرکزی اطلاع رسانی داروها و سموم سازمان غذا و دارو، در سال 90 تا 92 ، از هر 100 نفر مراجعه کننده به بیمارستان لقمان حکیم تهران 60 تا 65 نفر در اثر دارو مسموم شده بودند و 80 درصد از این موارد تعمدی بوده است. این در حالی است که در سال 92 افزون بر 24هزار و 500 مورد انواع مسمومیت به بیمارستان لقمان حکیم تهران مراجعه شده است.

·         نزدیک به 80 درصد از کودکان مسموم ارجاع داده شده به بیمارستان کودکان مفید تهران در سالهاي 90 تا 92 به صورت اتفاقی در اثر مصرف دارو مسموم شده اند.

·         آنچه مسلم است، مسمومیت دارویی از خطرناکترین مسمومیت ها است و در این بین، داروهای آرامبخش، استامینوفن و داروهای قلبی عامل بیشترین مسمومیت دارویی در کشور هستند و بزرگسالان بیشتر به این نوع مسمومیت دچار می‌شوند .

پیشگیری از بروز مسمومیت ناشی داروها

·           با مصرف خودسرانه داروها بدون تجويز پزشك، سلامت خود را به خطر نيندازيد.

·         مقادير بالاي برخي از داروهاي به ظاهر كم خطر، مي توانند براي فرد  خصوصاً کودکان و افراد مسن كشنده باشد.

·         شايعترين علت بروز مسموميت در جهان، مصرف داروها بيش از مقادير درماني مي باشد.

·         مصرف خودسرانه داروی استامینوفن جهت درمان درد و تب بیش از مقادیر درمانی، منجر به صدمات کبدی خواهد شد. 

·         در مسمومیت های تعمدی با دارو، بهتر است در صورت هوشیاری فرد مسموم، نام دارو یا داروهای مصرفی و تعداد هر یک از آنها را از وی بپرسید و به کادر درمانی اطلاع دهید.

 

مسموميت با قرص برنج

•       آلومینیوم فسفاد که از آن برای ضد عفونی نمودن و جلوگیری از آفت ضدگی غلاتی چون برنج مورد استفاده قرار میگیرد،به نام های تجاری مختلفی همچون کوئیک فوس (Quickphos) و سلفوس (Celphos) وجود دارد که در ایران به نام قرص برنج مشهور است.

•          این قرص ظرف مدت 3 تا چهار ساعت سیستم تنفسی و قلب را دچار اختلال کرده و فرد در اثر مرگی دردناک خواهد مرد. در صورتیکه فرد قرص برنج را بخورد یا بوی آنرا استشمام کند دچار مسمومست خواهد شد که اگر سم از بدن وی خارج نشود موجب مرگ وی خواهد شد

·         این قرص از خود گاز فسفید تولید می کند و از آن برای جلوگیری از آفت زدگی برنج در انبار استفاده می شود

·         . مسمومیت با این قرص هم از راه استنشاق، هم از راه تماس پوستی و هم به صورت خوراکی اتفاق می‌افتد.

·         مصرف خوراکی آن باعث تهوع، درد معده ، استفراغ، اسهال، تنگی نفس، احساس سرما، عطش ، سر درد، تشنج و کما می شود.

·         مرگ ماهانه ۵۰ نفر با قرص برنج در كشور

·         50 تا 60 درصد از آمار مرگ‌های ناشی از سموم به قرص برنج اختصاص دارد

·         طی سال های 1387 تا 1390 در ایران هزار و 311 نفر به علت مسمومیت با قرص برنج کشته شدند که از این تعداد 696 نفر مرد و 615 نفر زن بودند.

·         حال با احتساب آمار سال 91 تعداد قربانیان این قرص طی پنج سال گذشته به هزار و 909 نفر قربانی این قرص شده اند.

·         در مسمویت با قرص های دیگر 99 درصد بیماران زنده می مانند اما در مسمومیت با قرص برنج 99 درصد بیماران جان خود را از دست می دهند.

·         اگر بشود قرص های برنج را از عطاری ها جمع آوری کرد و در فروش آن نظارت های لازم را داشت می توان آمار خودکشی با قرص برنج را در جامعه کاهش داد.

 

·         به نقل از روابط عمومی پزشکی قانونی استان تهران، این رقم در مقایسه با مدت مشابه سال 92 که فوت ناشی از مسمومیت با قرص برنج 103 نفر گزارش شده بود افزایش 10.7 درصدی را نشان میدهد.

·         این قرص ظرف مدت 3 تا چهار ساعت سیستم تنفسی و قلب را دچار اختلال کرده و فرد در اثر مرگی دردناک خواهد مرد. در صورتیکه فرد قرص برنج را بخورد یا بوی آنرا استشمام کند دچار مسمومست خواهد شد که اگر سم از بدن وی خارج نشود موجب مرگ وی خواهد شد

·         بر اساس آمار اعلام شده از سوی پزشکی قانونی در سال 91 در ایران 598 نفر بر اثر مسمومیت با قرص برنج جان خود را از دست داده اند که نسبت به 463 نفر سال گذشته با رشدی 23 درصدی رو به رو است.

 

پیشگیری از مسمومیت ها

·         شیوه ی جدید زندگی ماشینی و دسترسی آسان هموطنان ما به انواع مواد شیمیایی، داروها، سموم و ... بدون داشتن اطلاعات کافی از نحوه ی نگهداری، مصرف، عوارض، خطرات و هشدارهای مربوطه، شیوع مسمومیت های اتفاقی و تعمدی را در جامعه به میزان زیادی افزایش داده است.

·         وقوع مسمومیت های حرفه ای حاد و مزمن در کارگران شاغل در کارخانجات صنایع شیمیایی و نظامی و از سوی دیگر استفاده از وسایل گازسوز و مواد شیمیایی و شوینده در منازل و فقدان آگاهی کافی در اغلب خانواده ها، خطرات جدی را متوجه آنان خصوصا کودکان می نماید.

·         همچنین به دلیل جوان بودن جمعیت کشور و سایر مسائل اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی مرتبط با آن و شیوع سوء مصرف مواد مخدر، تعداد مسمومیت های عمدی از جمله خودکشی را نیز افزایش داده است؛ به طوری که بسیاری از افراد بدون توجه به باورهای مذهبی و سایر عواقب اجتماعی و خانوادگی اقدام به خودکشی می نمایند.

·         اگرچه بسیاری از این مسمومیت ها توسط کادر پزشکی درمانی کنترل شده و به مرگ منتهی نمی گردد ولیکن خسارات جبران ناپذیری را به پیکره ی اقتصاد، سلامت و بهداشت جسمی و روانی جامعه و خانواده ها وارد خواهد نمود.

·         با توجه به آمارهای موجود؛ به نظر می رسد انجام فعالیت های فرهنگی، اجتماعی و آموزشی در راستای افزایش دانش عمومی ممکن است علاوه بر کاهش مسمومیت ها و تبعات آن در جامعه و خانواده ها، کمک شایانی به کاهش هزینه های بهداشتی درمانی نماید.

·         به همین منظور در بسیاری از کشورها هفته ای را به مناسبت پیشگیری از مسمومیت ها در نظر گرفته اند.

·         در ایالات متحده بیش از ۷۰ سال است که هفته ی سوم مارس (۱۹ تا ۲۶ مارس) و دقیقاً یک هفته قبل از هفته ی پاکیزگی عمومی را (به منظور استقبال از بهار) به نام «هفته پیشگیری از مسمومیت ها» نامگذاری نموده اند.

·          در این هفته دولت با همکاری بسیاری از مراکز و موسسات خصوصی، اقدام به تهیه و توزیع بروشورهای آموزشی و طراحی بیلبوردهای تبلیغاتی می نماید و از سوی دیگر برنامه های رادیویی و تلویزیونی بسیار زیادی در این خصوص تولید و پخش می شود.

·         نامگذاری هفته ای به نام هفته ی پیشگیری از مسمومیت ها ممکن است در آموزش و اطلاع رسانی کلیه ی قشرهای جامعه و به تبع آن کاهش موارد مسمومیت های اتفاقی و تعمدی مفید واقع شود.

·         با توجه به محدودیت تخت های بیمارستانی و هزینه های بالای دارو و درمان، این امر ممکن است به کاهش هزینه ها کمک شایانی نماید؛ و در عین حال به میزان قابل توجهی سبب ارتقای سطح سلامت و بهداشت عمومی جامعه شود.

·         در این هفته ارگان های اطلاع رسانی از طریق چاپ بروشورها و پمفلت های آموزشی جهت آگاهی خانواده ها، نصب بیلبوردهای آموزشی در خیابان ها، توزیع پوسترهای جذاب و آگاهی دهنده در مراکز آموزشی درمانی، دانشگاهها، مراکز آموزش عالی، کارخانجات، موسسات، مدارس و عملیات وسیع اطلاع رسانی از طریق رسانه های عمومی شامل روزنامه ها، رادیو و تلویزیون می توانند اقدام به آموزش پیشگیری و کنترل مسمومیت ها نمایند.

اهداف برگزاری هفته پیشگیری از مسمومیت ها:

·         ارتقای فرهنگ و دانش عمومی در خصوص پیشگیری از مسمومیت ها، آموزش عمومی چگونگی انجام اقدامات اولیه و ضروری پیش از رساندن فرد مسموم به مراکز درمانی، ارتقای سطح سلامت و بهداشت عمومی جامعه، کاهش مرگ و میر ناشی از مسمومیت ها، کاهش مراجعات به مراکز درمانی و اورژانس ها، آموزش نحوه ی برخورد با موارد مسمومیت در منزل، آموزش نحوه ی پیشگیری از مسمومیت های اتفاقی و شغلی، کاهش هزینه های مربوط به درمان مسمومیت های دارویی و شیمیایی، آموزش عمومی نحوه ی برخورد باحوادث شیمیایی (NBC).

برنامه های پژوهشی:

·         انجام طرح تحقیقاتی تعیین الگوی مسمومیت در کشور ایران، انجام طرح تحقیقاتی اپیدمیولوژی مسمومیت در بیمارستانهای مرجع، بررسی میزان آگاهی مردم از نحوه ی نگهداری و استفاده از مواد شیمیایی و داروها و...، بررسی میزان آگاهی مردم در خصوص اقدامات ضروری در مواجهه با موارد مسمومیت های دارویی و شیمیایی، بررسی میزان آگاهی مردم در برخورد با حوادث شیمیایی.

برنامه های آموزشی:

·         انتقال اطلاعات به صورت متمرکز در یک هفته، تبلیغات عمومی از طریق وسایل ارتباط جمعی و تبلیغات شهری، انتقال اطلاعات از طریق چاپ پمفلت و پوستر، آموزش دانش آموزان، پخش رادیویی و تلویزیونی مصاحبه های علمی کارشناسان، تهیه و پخش برنامه های آموزشی انیمیشن و...

برنامه های خدماتی و فرهنگی:

·         پیشنهاد استفاده از ظروف Child proof در بسته بندی های داروئی و شیمیائی، الزام شرکت های تولیدکننده ی مواد شوینده به الصاق برچسب های هشداردهنده (شامل اجزای سازنده ی فرآورده، نحوه ی نگهداری و نحوه ی برخورد با مسمومیت اتفاقی با آن). جانشین نمودن سموم بسیار خطرناک با سموم با خطر کمتر در مصارف خانگی، تداوم برگزاری هفته ی پیشگیری از مسمومیت ها.

منابع :

1.        سامانه ثبت ماموریت های اورژاس 115 استان همدان

2.        کریمیان حمید ،مسمومیت ها (اصول ،تشخیص و درمان )،نشر دیباح 1388

3.        مقالات مرتبط با مسمومیت ها ( گوگل اسکولار)