به گزارش مرکز ؛ مقاله مدیریت جمعیت های انبوه توسط کارشناس بحران مرکز ترجمه گردید . این مقاله محصول 2016 می باشد .

 

Normal 0 false false false EN-US X-NONE FA

 

کاهش ریسک بهداشت و سلامت در تجمعات انبوه:

 نقش چارچوب Sendai برای کاهش ریسک بیماری

 

ترجمه : نادر بزم آرا کارشناس حوادث مرکز مدیریت حوادث همدان

چکیده

تجمعات انبوه در مهاجرت‌های مذهبی و رویدادهای ورزشی با خطرات مربوط به سلامتی از جمله بیماری‌های عفونی، آسیب‌های جسمی و تأثیر بر سیستم بومی و جهانی سلامت در ارتباط است.تجمعات انبوه مرتبط با بلایا، همچون سایر بلایا، محصولِ مدیریت خطرات گوناگون، درجاتی از ابتلا و آسیب پذیری جمعیت و محیط هستند و نیازمند مدیریت همه گیر خطر می‌باشد که به نظر می‌رسد فراتر از خطرات منفرد و واکنش مربوط به آن‌هاست. پیوستگی یک رویکرد پرخطر، پیشگیری محور و مبتنی بر مستند است که اگر چند بخشی و چند رشته ای باشد، با قدرت از سوی اساس‌نامه سندای Sendai برای کاهش خطرات بلایا بین سال‌های 2015-2030 حمایت می‌شود. این مقاله به بازنگری برخی از اثرات فراگیر تجمعات انبوه، فرصت برای عملیات هماهنگ با بخش‌های امنیتی و رشته‌های علمی که در سال 2015 ارائه شد (از جمله اساس‌نامه سندای) و عناصر رویکرد انبوه جمعیت در قرن 21 می‌پردازد.

 

1.      پیشگفتار

تجمعات انبوه در مهاجرت‌های مذهبی و رویدادهای ورزشی با خطرات مربوط به سلامتی و پیشامدها در ارتباط است. (1-4) به صورت مرسوم،توجه‌ها از محدوده بهداشت عمومی،روی بیماری‌ها و اثرات آن‌ها روی سیستم و خدمات بهداشت عمومی و تهدید امنیت بهداشت جهانی به صورت اپیدمی بالقوه متمرکز شده است (5-7). سازمان بهداشت جهانی (WHO) تجمعات انبوه را بدین صورت تعریف می‌کند«یک رویداد سازمان یافته و یا بدون برنامه ریزی که حضور تعدادی از افراد در واداشتن جامعه برای برنامه ریزی و منابع پاسخ گو، اقامت یا میزبانی ملت کافی باشد» (8). رویدادهایی در مکان‌های زیارتی، مراسم ورزشی، نمایش‌های هوایی، جشنواره‌های موسیقی، گردهمایی‌های سیاسی و دیگر رویدادها به جذب جمعیت می‌انجامد که در شکل تجمع و تقاضای خود برای سرویس‌های پزشکی تنوع دارند و همین، به ایجاد خساراتی در زندگی و معیشت و سلامتی در صورت شکست در مقابله با خطرات سلامت در موقعیت‌های فوری منجرمی‌شود (9).

یکی از بزرگ‌ترین گردهمایی‌های برنامه ریزی شده در جهان، مراسم حج است. این مراسم، اجتماع جمعیت سالانه با بیش از دو میلیون مسلمان از سرتاسر دنیاست و چالش‌هایی را پیش روی مقامات عربستان سعودی قرار می‌دهد (10). سرریز جمعیت در یک چنین فضای محدودی خطر آسیب‌ها (11)، در معرض هوای گرم قرار گرفتن (12) و درجاتی از بیماری‌های عفونی را افزایش می‌دهد. خطر این عفونت را می‌توان در شیوع منژیت W135 یافت که در سال 2000و 2001 با مرگ و میر بالا و گسترش جهانی در ارتباط بود. در واقع، مراسم سالانه حج با توجه به برپایی آتش در کمپ‌ها و راهروهای پرجمعیت، سقوط جرثقیل و زیر دست و پا ماندن به دلیل ناتوانی در کنترل جمعیت، منجر به حوادث ناگواری شده است (13).

هرچند، در تعدادی از محدوده‌های امن بهداشتی، ما شاهد کاهش خطرات بهداشتی ناشی از انبوه جمعیت و کسب فرصت‌ها برای بهبود سلامتی هستیم که ممکن است انبوه جمعیت نیازهایی را با رویکرد وسیع تر درمورد عوامل زمینه ساز خطر ارائه دهد. رویکرد جامع خطر در سطح گسترده ای شامل آسیب پذیری جمعیت و درجه حرارت می‌شود (14،15). چنین رویکردی وابسته به عوامل اجتماعی تاثیرگذار در رویکرد سلامت می‌باشد که به عوامل مخالف نهفته در پیامدهای سلامت نظر دارد و دربردارنده نابرابری‌های اجتماعی-اقتصادی می‌شود (16). پیامد مثبت این رویکرد جامع این است که انبوه جمعیت همانند سایر موارد خطر، می‌تواند به عنوان پیشگیری و راه‌های تازه مدیریت و امنیت برای کاهش خطر در میان مردم و پیشروی محیطی آن‌ها درنظر گرفته شود.

2. خطر انبوه جمعیت، سلامت و بلایا

این یک هم اندیشی جهانی است که بلایا در دسته رویدادهای طبیعی قرار ندارند بلکه در پی تعامل خطرات (خطرات طبیعی چون زلزله یا خطرات انسان ساز چون تغییرات آب و هوایی) و آسیب‌ها و ابتلاها قرار دارند.کاهش خطر بلایا (DRR) دربردارنده فعالیت‌های آموزشی، امنیتی و علمی است که با هدف کاهش صدمات به زندگی و سلامت درمورد احتمالات خطر، آسیب و درجات ابتلا می‌باشد (17).

همانگونه که در بالا و با نمونه حج اشاره کردیم پیامدهای بهداشت بلایای مربوط به جمعیت انبوه بسیاراند که شامل انتقال بیماری عفونی حین سفر (سندرم تنفسی خاورمیانه معروف به MERS-Cov) و سندرم تنفسی حاد معروف به (SARS) و غیره می‌شود. این بیماری‌ها شامل آسیب‌های ناشی از تراکم جمعیت و زیر ساخت ناکارآمد (سقوط پل و غیره)،در معرض وضعیت جوی نامناسب قرار گرفتن و تشدید خشونت در نتیجه انباشت جمعیت می‌شود (18). برای نمونه این خطرات ترکیبی از جابه جایی جمعیتی و سرریز جمعیت در زمان تخلیه یا قرارگیری تجهیزات است که منجر به افزایش دوچندان خطر شیوع بیماری‌های عفونی یا ناتوانی ارائه سرویس‌های پزشکی کامل در مأموریت‌های انتخاب شده از جمله مدیریت بیماری‌های مزمن و توجه به افرادی که به مراقبت‌های احیایی نیاز دارند (بیماران دیابتیک) و در موقعیت‌های آسیب پذیرتر می‌باشند، می‌شود (19،20).

علاوه بر این، پیامدهای سلامت روانی پس از سانحه‌هایی چون حوادث ناگوار با وارد کردن فشار روانی به مردم، خانواده‌ها و جوامع منجر به ترس‌های کوتاه مدت نسبت به مرگ می‌شود؛ ترس‌هایی همچون آشفتگی عمومی، نگرانی، زیاده روی در مصرف الکل و سایر اختلالات روانی (22). به عبارت دیگر، مدیریت نادرست جمعیت انبوه، منجر به این تعریف سازمان ملل در مورد راهبردهای بین المللی کاهش بلایا (UNISDR) می‌شود: اختلال جدی در عملکرد یک جامعه و یا یک گروه که به آسیب‌های گسترده انسانی، اقتصادی و یا محیطی منجر می‌شود که توانایی جامعه تحت تأثیر را برای مقابله منابع آسیب مختل می‌کند.

3.اساس‌نامه سندای Sendai در کاهش خطر بلایاDRR

اساس‌نامه سندای در کاهش خطر بلایا (2015-2030) نخستین توافق برجسته سازمان ملل متحد در سال 2015 است (موضوع دوم؛ توسعه پایدار در سپتامبر 2015و موضوع سوم توافق نامه اساس‌نامه سازمان ملل متحد درمورد تغییرات جوی در دسامر 2015 تصویب شد (23)). اساس‌نامه سندای یک توافق داوطلبانه است که در هجدهم مارس 2015 با موافقت 187 نفر از اعضای سازمان ملل متحد و پس از گفت و گوهای گسترده در مرکز کنفرانس جهانی درباره کاهش خطر بلایا، تصویب شد و این اساس‌نامه درواقع جایگزین اساس‌نامه هیوگو Hyogo در سال 2005 می‌باشد. تأکید اصلی آن بر سلامت است که حکم روشنی با تأکید بر نیاز به DRR منسجم تر می‌باشد که شامل رویکردهای دانش بومی، آگاهی فنی و توجه به همکاری با سایر مناطق مهم امنیتی از جمله بهداشت، تغییرات جوی و توسعه پایدار می‌شود (24).

اساس‌نامه سندای پیشرفت‌هایی را در تفکر امنیتی و علمی 10-20 سال اخیر در حرکتی فراتر از یک خطر مفرد و رویکرد مبتنی بر واکنش به بلایا فراهم کرده است. پیشرفتی که رویکردی به تمامی خطرات، پیش‌گیرنده، چند بخشی و چند رشته است و با توسعه اقتصادی پایدار و تغییرات جوی در ارتباط می‌باشد (25). برآورد اساس‌نامه سندای برای پانزده سال پیش‌رو «دستیابی به کاهش قابل توجه خطر بلایا و آسیب در زندگی و سلامت و ارزیابی‌های اقتصادی، جسمی، اجتماعی، فرهنگی و محیطی قابل توجه نسبت به کشورها، جوامع، مشاغل و افراد می‌باشد».

فعالیت‌های زیر با تمرکز بر سلامت عمومی در اساس‌نامه سندای، موافق با شرکای جهانی، مذهبی، ملی و محلی می‌باشد: پیشبرد انعطاف سیستم سلامت ملی با آموزش و بالابردن ظرفیت، تقویت طراحی و اجرای سیاست‌ها و مکانیزم های اجتماعی درگیر از جمله دستیابی به سرویس‌های اصلی مراقبت بهداشتی برای ریشه کن کردن فقر،یافتن راه حل‌های ماندگار در فاز پیش از بلایا برای تقویت و یاری افرادی که درگیر بلایا شدند از جمله آن‌ها که زندگی‌شان در معرض تهدید وبیماری های مزمن است، بهبود همکاری میان بخش‌های بهداشت و دیگر سهامداران مربوط برای تقویت ظرفیت کشور در مدیریت خطر بلایا. اجرای قواعد بهداشت جهانی (2005) و ساخت سیستم‌های بهداشت سازگار، بهبود انعطاف زیرساخت‌های موجود و حیاتی از جمله بیمارستان‌ها برای اطمینان در مورد اینکه این فضاها در طول و پس از بلایا، امن، مؤثر و عملیاتی باقی می‌مانند تا سرویس احیای زندگی و موارد ضروری را در اختیار قرار دهند، برپایی مکانیزمی از ثبت موارد و داده‌هایی از مرگ و میرهای ناشی از بلایا جهت بهبود پیشگیری از مرگ و میر و بالا بردن طرح بهبود جهت ارائه حمایت جسمی و خدمات بهداشت روانی برای همه افرادی که به آن نیاز دارند.

اساس‌نامه سندای همچنین چالش‌ها و وقفه‌هایی را شناسایی می‌کند: «کارپیشرفته جهت کاهش ابتلا و آسیب، بنابراین پیشگیری از ایجاد خطرات بلایای جدید و مسئولیت نسبت به ایجاد خطر بلایا در هر سطحی نیاز است. فعالیت‌های اختصاصی بیشتر نیاز به تمرکز روی مقابله با عوامل اساسی خطر بلایا دارند؛ همچون پیامدهای فقر و نابرابری، تغییرات جوی و شهرنشینی بدون برنامه و ناپایدار و سریع، ضعف مدیریت کشوری و عوامل ترکیبی دیگر چون تغییرات جمعیتی».

اساس‌نامه سندای بر اهمیت علم به عنوان یک مبنای حیاتی برای اطلاعات تصمیم گیری و پشتیبانی DRR تأکید می‌کند. پیشنهادات ویژه برای جامعه علمی جهت بهبود آگاهی از خطر و چگونگی دستیابی به نتیجه مورد نظر که با هدف کاهش آسیب ناشی از بلایا در زندگی و سلامت می‌باشد، شامل موارد زیر می‌باشد: «بالابردن فعالیت فنی و علمی درمورد کاهش خطر بلایاDRR و مشارکت آن در هماهنگی شرکت‌های فعال و موسسه‌های پژوهش علمی در همه سطوح و همه نواحی که با پشتیبانی از استراتژی بین المللی سازمان ملل به نفع گروه مشورتی فنی و علمی کاهش بلایا جهت تقویت مداوم در حمایت از اجرای این اساس‌نامه، ترویج پژوهش علمی درمورد الگوهای خطر بلایا، سبب‌ها و اثرات، انتشار اطلاعات درمورد خطر با بهترین استفاده از تکنولوژی اطلاعات مکانی، فراهم کردن راهنما درمورد استانداردها و روش شناسی ها برای ارزیابی خطر، مدل سازی خطر بلایا و استفاده از داده‌ها، شناسایی وقفه‌های تکنولوژی و پژوهش و ارائه پیشنهادات جهت پژوهش اولیه نواحی برای کاهش خطر بلایا، استفاده از بازنگری‌های پیش از وقوع بلایا به عنوان فرصت‌هایی جهت بالابردن یادگیری و امنیت عمومی و انتشار بررسی‌ها». اساس‌نامه سندای در زمان اجرا این ظرفیت را دارد تا به درستی با موضوع سلامت به دفاع از رویکرد خطرات نزدیک برخیزد. این اساس‌نامه بیش از سی مرجع مشخص را در مورد سلامت، برجسته سازی اهمیت بیماری‌های همه گیر و شیوع آن‌ها، مدیریت بیماری مزمن، دخالت روانی، توانبخشی به عنوان بخشی از فرایند بهبود در اختیار قرار می‌دهد و چندین مرجع برای آیین نامه بین المللی سلامت آماده کرده است.

4. کاهش آسیب‌های معیشتی و سلامت: برقراری همکاری میان DRR و سلامت جهت کاهش خطرات ناشی از انبوه جمعیت

نبرد علیه افزایش بیماری‌های عفونی ناشی از سفر و دیگر خطرات جهانی شدن که از انبوه جمعیت ناشی می‌شود در واقع مسئولیت مشترکی است میان کشورها، بخش‌ها و سازمان‌ها که به کاهش خطرات کمک می‌کنند. هماهنگی اقدامات پیشگیرانه صورت گرفته از سوی سرویس‌های سلامت، سرویس‌های اورژانس، مهندسان، دانشمندان، بخش‌های خصوصی، دولت‌ها و جوامع شهری نیاز به تصویب رویکرد خطرات در شرف وقوع دارد که چند رشته ای و چند بخشی می‌باشد. مزایای حاصل از چنین اقداماتی مستقیماً روی به مسئله انبوه جمعیت دارد تا از سلامت پشتیبانی کرده و از آسیب‌ها، در مقیاس جهانی، بکاهد.

توسعه DRR از رویکرد متمرکز بر خطرات مفرد به یک رویکرد خطرمحور، شیوع و آسیب را در کنار خطرمورد توجه قرار داده است و احتمالاً با گسترش ارزیابی فعالیت‌های بهداشت فراتر از مداخلات درمورد بیماری‌ها، قیاس می‌شود.سلامت عمومی به شکل فزاینده ای با مورد اخیر و کارهایی در راستای بخش‌های امنیتی که روی سلامت و بهبودی اثر دارند در ارتباط است، فعالیت‌هایی همچون امنیت آموزشی، کشاورزی و اقتصادی. یکی از عوامل مهم، شناسایی این است که هزینه‌های فعال سازی دوباره مداخلات بهداشتی که با بیماری در بیمارستان‌ها سروکار دارد، دارد پا را فراتر از منابع اجتماعی می‌گذارد همچنان که با مسئله عدالت و برابری سر و کار دارد.

با توجه به ضرورت سلامت برای DRR در طول سال‌های 2015-2030، همانگونه که در اساس‌نامه سندای منتشر شد تمرکز قوی برای بهبود نتایج سلامت افراد در خطر نیاز است. فعالان سلامت و شریکانی چون UNISDR کار می‌کنند تا اطمینان دهند سلامت فردی به عنوان یک نتیجه مشخص از اساس‌نامه سندای بررسی می‌شود و دیگر اینکه پیامدهای سلامت به عنوان یک مسئولیت مشترک در میان سایر فعالان در DRR و مدیریت فوری خطر در نظر گرفته می‌شوند (26، 27).

ایالت‌های عضو سازمان بهداشت جهانی به DRR متعهد شده‌اند و توافق نامه ای را برای تقویت فوریت بهداشت ملی و ظرفیت‌های مدیریت بلایا و سازگاری سیستم‌های سلامت (28) در کارگروه بهداشت جهانی در سال 2011 تصویب کرده‌اند.

با نظری به آینده، ایالت‌های عضو و هیئت سازمان بهداشت جهانی WHO دوره ای را ترتیب داده است که واکنش‌های فوری و کاهش خطرات بلایا را در یک راستا قرار می‌دهد. تعهدات شامل بند مشارکت بخش سلامت در مجامع جهانی، ملی و منطقه ای DRRمی‌شود. سازمان بهداشت جهانی رویکردی از همه خطرات و پاسخ‌های چند بخشی در مورد فوریت‌ها منتشر می‌کند (29).اساس‌نامه آمادگی جهانی آنفلوآنزای فراگیر تقریباً دربردارنده اصولی از این رویکرد می‌باشد. نموداری از یکپارچگی فوریت سازمان بهداشت جهانی و مدیریت خطر بلایا به نفع اساس‌نامه سلامت (EDRM-H) درمورد راهکارهای گسترده تر DRR ملی آماده شده است (نمودار یک)-(30،31) و به صورت بالقوه برای هدایت مدیریت خطر در رویدادهایی با انبوه جمعیت استفاده می‌شود.

پیرو تصویب اساس‌نامه سندای، سازمان بهداشت جهانی در ادامه تلاش‌های پیشین و بهبود راهنما (کاهش پیامدهای بلایا و فوریت‌های سلامت: راهنمای مدیریت خطر) برای کمک به کشورها جهت مدیریت مؤثر خطرهای فوری و کاهش پیامدهای سلامت، متعهد شده است.

انبوه جمعیت خطرات و چالش‌های جدیدی را پیش روی قرار می‌دهد که بایدشناخته و مدیریت شوند (32). اساس‌نامه سندای در گام نخست، خواستار اولویت اعضای DRR و شریکانش است: «بهبود و تقویت رویکردهای منطقه ای و مکانیزم های عملیاتی برای آمادگی و تضمین واکنش مؤثر و سریع در موقعیت‌هایی است که از ظرفیت‌های رودررویی ملی پا را فراتر می‌نهد». بخش سلامت به طور مشخص ارتباط میان انبوه جمعیت و آمادگی برای کاهش خطر بلایا را شناسایی می‌کند ولی ترجمه سیاست جهانی به ظرفیت ملی و محلی هنوز باقی مانده است. اساس‌نامه سندای فرصتی را برای برانگیختن ایالت‌های عضو برای دستیابی به اهداف معمول، پیش روی آن‌هامی‌نهد.

اساس‌نامه سندای فرصتی بی نظیر را فراتر از واکنش ساده به فوریت‌ها پیش روی می‌نهد و آن رویکرد پیش‌گیری محور جامع به مدیریت انبوه جمعیت با استفاده از ظرفیت‌های فنی و علمی است. حمایت از مردم و زندگی آن‌ها در این رویکرد، مرکز توجه است. توجه داشته باشید که اساس‌نامه سندای به انتشار تقویت روابط امنیتی- علمی و بهبود روابط با سایر رسانه‌های جهانی می‌پردازد (اهداف توسعه پایدار، تغییرات جوی و اصول سلامت جهانی).

به طور خلاصه، جهانی سازی وابستگی دوسویه ای را شکل داده است که اثرات بلایای محلی در موقعیت‌های دور را در ارتباط با هر اجتماعی، ازجمله خطراتی که در سرتاسر مرزهای ملی و نهادی مشترک است، در اختیار قرار می‌دهد. با این اوصاف، کاهش خطر یک مسئولیت مشترک است به ویژه آنجا که رویدادها و یا انبوه جمعیت با بالارفتن امتیازات جهانی شدن از نظر سفر، ارتباط خدمات و زنجیره عرضه (33) درارتباط اند. به عنوان یک رویکرد مبتنی بر شواهد در مورد اثرات سلامت انبوه جمعیت، ترکیب راهکار مدیریت خطربا طرح‌های جهانی کنونی دارای اهمیت می‌باشد. برای کشورها این در عمل به معنی هماهنگی راهکارهای ملی با توافق‌های میان دولت‌هاست که شامل اساس‌نامه سندای، اصل سلامت بین الملل، اهداف توسعه پایدار و اساس‌نامهUN در مورد تغییرات جوی برای بهینه سازی سرمایه گذاری منابع می‌باشد.