« جنگ روانی و جنگ رسانه»

1.       مقدمه (تعریف):

تهدید نرم: هرگونه اقدام غیرخشونت آمیز که منجر به تغییر در الگوهای رفتاری و خلق الگوهای جدید می شود که با الگوهای رفتارهای نظام حاکم تعارض داشته باشد.

زمینه های تهدید نرم افزاری : شکل گیری یا تشدید تهدیدات نرم افزاری و یا حتی سخت افزاری مانند حمله نظامی می شود.

جنگ نرم: هرگونه اقدام روانی و تبلیغات رسانه ای که جامعه هدف را نشانه می گیرد و بدون درگیری نظامی و گشوده شدن آتش رقیب را به انفعال یا شکست وامیدارد. جنگ روانی- جنگ رایانه ای- جنگ اینترنتی- براندازی نرم- راه اندازی شبکه های رادیویی و تلویزیونی و شبکه سازی از اشکال جنگ نرم هستند.

2.      جنگ روانی: استفاده برنامه ریزی شده از تبلیغات و سایر اعمالی است که قبل از هر چیز با هدف تأثیر بر نظریات، احساسات، موانع و رفتار جوامع دشمن، بی طرف یا دوست به شیوه ای خاص برای دست یابی به اهداف ملی صورت می گیرد.

Ø     جنگ کلمه و عقیده (مخفی- آشکار- شفاهی- کتبی)، توجه به عقل انسان.

Ø     جریان ارتباطی که در آن دو طرف انسانی شرکت داشته و یک طرف یا دو طرف سعی در تأثیر گذاردن بر افکار ، عواطف و تمایلات حریف خود (دشمن) و وادار کردن طرف مقابل به انجام رفتاری مطابق خواست خود که هدف نهایی آنها است، دارد.

فشارهای عملی در جنگ روانی :

1)     فشارهای نظامی.

2)     فشارهای اقتصادی.

3)     فشارهای سیاسی- دیپلماتیک.

4)     فشارهای فرهنگی- اجتماعی.

3.      انواع جنگ روانی:

                    I.            تاکتیکی.

                  II.            تحکیمی.

               III.            استراتژیک.

1 تاکتیکی: افراد نظامی و غیرنظامی وفادار به دشمن را مورد هجوم قرار می دهد.

·        باعث بالارفتن نیروهای خودی می شود.

·        تضعیف اراده نیروهای مقابل.

·        پخش اوراق تبلیغاتی.

·        بلندگو، برنامه های رادیویی.

2        تحکیمی تثبیتی: مشروعیت نظامیان مهاجم، پیروزی آنها پیروزی خود.

3 جنگ روانی استراتژیکی: افتتاح رادیو فردا- رادیو آزادی برای عراق، برای تخریب چهره مسئولین کشور هدف.

4.     تبلیغات ابزار اصلی جنگ روانی:

o       فعالیت های تبلیغاتی، نشان دادن سلاح های پیشرفته.

o       Propaganda= تبلیغات سیاسی.

o       شکل دادن به ادراک ها، دستکاری شناخت ها، هدایت رفتار، برای دستیابی به پاسخ.

o       تبلیغ آگاهانه و مستمر است.

مولفه های تبلیغ:

o       داشتن هدف.

o       شناخت مخاطب.

o       داشتن مخاطب.

o       ارسال پیام قابل فهم.

o       توجه به نیازهای روانی مخاطبان.

o       بازخور.

o       اختلال.

مراحل تبلیغ:

o       ایدئولوژی و هدف.

o       زمینه های اجتماعی.

o       شناسایی مبلغ.

o       ساختارهای سازمانی تبلیغ.

o       مخاطب مورد نظر.

o       فنون و شیوه های بهره گیری از رسانه ها.

o       فنون ویژه برای به حداکثر رساندن تأثیر.

o       واکنش مخاطبان.

o       تبلیغات سیاسی مخالف.

o       تأثیرات ارزیابی.

5.     عملیات روانی:

·        جنگ کلمه و عقیده، مخفی، آشکار، شفاهی یا کتبی، برای نفوذ به اعماق مخاطب.

·        تأثیر روانی بر روی فرد یا جامعه مورد نظر.

A       عملیات روانی سفید : منبع پیام خود را معرفی می کند، اخبار درست می دهد تا خود را خوب معرفی و جلب اعتماد کند.

B       عملیات روانی سیاه : پخش رادیویی در جنگ جهانی دوم و وانمود می شود که این رادیو از داخل خاک مخاطب پخش می شود. مثلاً رادیو آزادی مجارستان که KGB آن را برای رسوایی آمریکا و رادیو آزادی اروپا به راه انداخت.

C       عملیات روانی خاکستری: بین سیاه و سفید، منبع درست است ولی خبر نه، مثلاً رادیویی بیگانه خبری را از قول منبع آگاه در رژیم که نمی خواهد نامش فاش شود نقل می کند.

·        اقدام پنهان:

Ø     انجام فعالیت بدون فاش شدن نقش آن دولت.

Ø     تبلیغات : دادن اطلاعات غلط و انجام عملیات روانی برای تأثیرگذاری بر اذهان.

Ø     فعالیت سیاسی.

Ø     فعالیت اقتصادی (تحریم اقتصادی- جعل پول- تخریب محصولات کشاورزی).

Ø     کودتا- تغییر ناگهانی همراه با اجبار در ارکان یک دولت.

Ø     اقدامات شبه نظامی.

Ø     اقدامات نظامی.

·        اقدامات روانی: در راستای عملیات روانی و سعی در تأثیرگذاری بر افکار و رفتار مقابل.

·        جنگ، عملیات و اقدامات روانی:

Ø     استفاده دقیق و طراحی شده از تبلیغات و سایر امکانات به منظور تأثیرگذاری بر افکار، احساسات، تمایلات و رفتار گروه های دوست، دشمن و بی طرف، برای دستیابی به اهداف ملی.

Ø     اهداف جنگ یا عملیات روانی:

هدف: تغییر یا اصلاح رفتار و اندیشه طرف مقابل برای رسیدن به اهداف مورد نظر.

    بی اعتبار نمودن رهبران کشور مورد نظر.

    بزرگ نمودن نقاط ضعف حکومت و نظام.

    منحرف نمودن احساسات ملی مردم.

    ایجاد اختلال در منافع و مصالح مردم.

    ایجاد شکاف در بین مردم و مدیران.

    ایجاد اختلال بین مردم و جناح ها.

    تقویت گروه ها و سازمان های مخالف.

    ایجاد شکاف و اختلاف بین کشور هدف و هم پیمانان او.

    بی اعتبار نمودن فرماندهان نظامی کشور.

    منحرف نمودن احساسات ملی مردم.

    بزرگ نمودن نقاط ضعف نیروهای مسلح.

    بزرگ نمودن گروه های شورشی و مخرب.

    حمایت معنوی از گروه های درگیر داخلی مسلح.

    افشای فعالیت های نیروهای مسلح.

    ایجاد جو عدم اعتماد در میان فرماندهان.

    ایجاد جو عدم اطمینان در مورد جنگ افزار.

    القای شک و تردید به فرماندهان نظامی.

    حفظ روحیه نیروهای مسلح خودی و آماده نگه داشتن آنان.

    کاهش آثار نظامی کشور هدف.

-         اهداف جنگ روانی آمریکا علیه ایران اسلامی از دیدگاه مقام معظم رهبری:

o       مرعوب کردن مسئولان و نخبگان.

o       تضعیف اراده عمومی.

o       سست کردن وحدت مردم و مسئولان.

o       تضعیف اعتماد به نفس مردم.

o       کاهش میزان مشارکت مردم.

o       دامن زدن به اختلافات قومی، مذهبی، سیاسی و صنفی.

o       ترساندن همسایگان جنوبی ایران.

o       از بین بردن شخصیت و هویت تاریخی مردم ایران.

o       القای یأس و ناامیدی در مردم ایران.

o       تلقین مکرر مطالب غیرواقعی برای تغییر درک مردم از واقعیات جامعه.

    شیوه های جنگ روانی:

-         تأثیر در بافت فکری و ذهنی ملت ها : وظیفه بنگاه های سخن پراکنی و مطبوعات خارجی.

-         ایجاد جو کاذب از پخش و نشر شایعات، دروغ پردازی، تحریف شعارها، محو چهره های انقلابی و ایجاد چهره های کاذب،القای افکار نادرست، تضعیف نهادهای انقلابی، ایجاد رقابت بین نهادها و شخصیت ها، دامن زدن به اختلافات داخلی، کمک به ایجاد درگیری های داخلی، فراهم کردن زمینه های ذهنی.

·        شایعه : یا از یک خبر و یا از هیاهوی بی اساس.

-         ابزاری است در دست صاحبان قدرت برای براه انداختن جنگ روانی.

-         لغت نامه دهخدا: خبری است که فاش می شود، اما صحت و سقم آن معلوم نیست. خبری بی اصل و نادرست که در میان مردم بر سر زبان ها بیفتد.

-         انتقال پیام یا خبری به طریق شفاهی (رو در رو) که می تواند در اندک زمان در سطح وسیعی از جامعه انتشار یابد. بدون آنکه منبع آن شناخته شود و یا معلوم شود که از کجا سر چشمه گرفته است.

-         تحریف واقعیات : قلب واقعیات و انحراف اذهان عمومی از حق به باطل، بازی با حقایق مسلم، و دگرگون جلوه دادن مسائل، البته در تحریف به وضوح دروغی گفته نمی شود. اما واقیعات به صورت دیگری نمایان می شود و در نهایت شکل مسخ شده ای از حقایق که با دروغ برابری می کند، جلوه گری می شود.

·        اغراق و مبالغه:

-         از ساده ترین روش ها.

-         نقاط ضعف کوچک و بی اهمیت: توسط نیروهای متخاصم به صورت نواقصی بزرگ و غیرقابل حل جلوه گر می شود.

-         می تواند از اهمیت توانایی ها بکاهد و یا آنها را کوچک جلوه بدهد.

-         این روش ها در رادیو ها و مثلاً اخبار ارسی رادیو آمریکا، بی بی سی و آلمان درباره مسائل ایران، بویژه جنگ ایران و عراق بارها مشاهده شده است.

·        تفرقه افکنی:

-         از روش های شناخته شده.

-         پخش شایعات و دروغ، اغراق و مبالغه.

-         تحریف و سایر ترفندها ، زمینه را برای بوجود آوردن شرایط آماده می کند.

-         تفرقه بینداز و حکومت کن (از شگردهای جنگ روانی).

-         پاشیدن بذر نفاق و تفرقه : گسستگی در میان ملت.

-         پراکندگی فکری، هدر رفتن انرژی مثبت و کارآیی.

·        فریبکاری:

در فریبکاری یا استراتژی دروغ بزرگ : سوق دادن مخاطب به سوی فضای روانی متفاوت با واقعیات.

این فضا به گونه ای ساخته می شود که فرد بدون مقاومت در آن فضا قرار می گیرد دو مفاهیم انتقالی مورد پذیرش او قرار می گیرد.

شکستن مقاومت در حریف:

1.      برچسب زدن.

2.      تغییر جبهه (انحراف افکار از موضوع اصلی به موضوعی فرعی).

3.      دوپهلو صحبت کردن.

4.      انتقال (استفاده از موقعیت و مقام چیزی برای پذیرش چیزی دیگر).

·        تحریک:

-         اقداماتی که روی حالات و رفتار مخاطبان تأثیر می گذارد.

-         تحریک احساسات مخاطبان: سوق دادن به سوی تحقق اهداف مورد نظر.

-         احساس همدردی، تنفر، خشم و غضب مورد توجه قرار می گیرد.

·        روشنگری:

-         وظیفه اساسی کارشناسان جنگ روانی، ارائه حقایق، آشنا ساختن مخاطبان با اهدافی که باید پیش گیرند.

-         هماهنگ کردن درک منحرف مخاطبان با حقیقت.

-         البته باید اعتقادات، افکار، تمایلات و نحوه رفتار مخاطبان خود را بشناسند.

-         مقاوم شدن مخاطبان خودی در مقابل اکاذیب و افزایش پایداری آنها در مقابل تهدیدات دشمن.

·        جنگ رسانه ای:

-         استفاده از رسانه ها برای تضعیف کشور هدف و بهره گیری از توان و ظرفیت رسانه ها به منظور دفاع از منافع ملی.

-         تحول در باورها، ارزش ها، اعتقادات، تصاویر، ادراک و ذهنیات جامعه و فراهم کردن زمینه اقناع و پذیرش.

-         رسانه ها واقعیت یا حتی ادراک مردم از واقعیت را تغیر می دهند.

·        اهمیت رسانه ها در تبلیغات:

-         رسانه ها به مردم می گویند به چه بیندیشند.

-         رسانه ها ارزش های اجتماعی را دیکته می کنند.

·        برنامه دفاع غیرعامل در رسانه ها:

-         برنامه ریزی اجرایی رسانه ها در پدافند غیرعامل.

-         گذاردن دوره های آموزشی برای دست اندکاران رسانه ها.

-         وظایف رسانه ها (شناخت تهدیدات دشمن، ارزیابی از خطرات و خسارات کشور در صورت بروز تهدید، راهکارهای مقابله با تهدیدات دشمن، پایدار کردن جریان اطلاع رسانی به مردم در هر شرایط ممکن، پیش بینی و بکارگیری تمهیدات ارتباطی لازم در شرایط اضطراری، تقویت و حفظ انسجام ملی در برابر دشمنان، افزایش آگاهی مردم پیرامون دفاع غیرعامل، بکارگیری شیوه های اطلاع رسانی در شرایط بحران.

-         تهدیدات نرم (جنگ رسانه ای- جنگ اقتصادی- جنگ فرهنگ- جنگ روانی)

-         آمادگی و بروز بودن دست اندرکاران رسانه.

-         عدم قطع ارتباطی رسانه با مردم در شرایط بحران.

-         پیش بینی ابزارها و امکانات لازم برای تداوم اطلاع رسانی از طریق پیش بینی کانال های ارتباطی متعدد و مولد.

-         بسیج کردن دست اندرکاران و تعیین مأموریت آنها در شرایط ویژه.

-         تهیه مواد محتوایی برای شرایط و تهیه برنامه های الگو و نمونه شرایط بحران و تهدید.

-         پیش بینی امکانات وابزارهای فنی لازم.

-         سرعت عمل و مانورهای آمادگی خبررسانی و اطلاع رسانی در شرایط بحران.

·        رسانه ها تهدیدات را از چند زاویه مورد بررسی قرار می دهند:

1.      ماهیت تهدیدات.

2.      آرایش امکانات و عوامل انسانی.

3.      آمادگی ها و پیش بینی های لازم و ضروری.

4.      عوامل تهدید.

5.      درجه بندی بحران و تهدید.

6.       واکنش های مردم و مسئولین.

مثلاً آمریکا بعد از حمله به برج های دوقلو از رسانه ها نهایت استفاده را برد.

-         حفظ اعتماد عمومی مردم به رسانه ها ؛ در مواقع بحران نیاز مسئولین به رسانه ها بالا می رود.

    رسانه ها به این روش ها می توانند عمل نمایند:

1)     انتشار دستورالعمل ها و اطلاعات مرتبط با آمادگی مردم برای رویارویی با تهدیدات و بحران های پیش آمده.

2)     آموزش عمومی برای مقابله با تهدیدات و بحران ها.

3)     انتشار اطلاعات صحیح درباره شدت و میزان رویداد و کاهش اضطراب و افزایش آرامش فکری مردم.

4)     حمایت از دولت و دولت مردان به منظور ایجاد وفاق اجتماعی.

5)     تسریع در عملیات نجات و رسیدگی به وضعیت آسیب دیدگان.

6)      پایدار نمودن مردم به زندگی اجتماعی و ترغیب روحیه ملی.

7)     ایجاد انسجام اجتماعی.

8)     عدم بزرگ نمایی مشکلات و حوادث.

9)     تداوم برنامه اطلاع رسانی و ارتباط با مردم.

10) فعالیت اطلاع رسانی قبل از وقوع تهدید و بحران.

11) ارتباط مستقیم با مردم و مسئولین و انتقال نظرات طرفین برای کاهش مشکلات.

12) تهیه طرح تهدید نمونه و مثالی در رسانه ها آمادگی برنامه دفاع غیرعامل را افزایش می دهد.

13) سازماندهی گروه های خبری و اطلاع رسانی برای شرایط بحران.

·        ابزارهای رسانه ای:

همان رسانه های مورد استفاده در عملیات روانی جهت انتقال پیام هستند:

1.      تلویزیون (عادی- خبری- ویژه).

2.      رادیو (عادی- ویژه).

3.      خبرگزاری ها.

4.      مطبوعات (نوشتاری).

5.      اینترنت.

هرکدام قابلیت های موثری در انتقال پیام دارند.

-         جنگ های نوین به شدت نیازمند تأیید افکار عمومی می باشند.

-         جنگ سرد، جنگ روانی، پروپاگاندا : کاربرد رسانه ها.

·        برخی از تاکتیک های جنگ رسانه ای:

-         برچسب زدن: تبدیل واژه های مختلف به صفات مثبت یا منفی و نسبت دادن آنها به نهادهای مختلف.

-         گاهی هدف محکوم کردن ایده، فکر یا گروه است.

-         بکارگیری عناوینی مانند دموکرات، آزادیخواه، نجات بخش و یا تروریست، متحجر، محور شرارت؛ ممکن است نوع برداشت مارا متأثر سازد.

-         واژه تروریست : ابزار توجیه سلطه نوین قدرت های بزرگ.

·        توسل به ترس:

-         تهدید، رعب و وحشت میان نیروهای دشمن به منظور تضعیف روحیه آنها.

-         ترسیم آینده ای مبهم و توأم با سختی ها و مشکلات برای افراد دشمن.

-         گاهی از توسل به ترس برای بسیج جبهه داخلی در مقابل تهدید خارجی استفاده می شود. مثلاً جوزف گوبلر مدیر نظام تبلیغاتی آلمان هیتلری از عبارت تئودور کافمن که گفته بود " آلمان باید نابود شود" استفاده می کرد.

·        اهریمن سازی:

-         تبلیغ اینکه نیروهای دشمن ماهیت انسانی ندارند و استحقاق آنچه نصیبشان شده را دارا می باشند.

-         مثلاً آمریکایی ها با بمباران هسته ای هیروشیما و ناکازاکی 100 هزار غیرنظامی را کشتند ولی یک هفته در یک نظرسنجی فقط 5% جمعیت آمریکا مخالفت خود را با این سلاح نشان دادند.23% گفتند بایستی پیش از این اقدام می شد: اهریمن سازی از ژاپنی ها.

-         کنگره آمریکا: صدام هیتلر جدیدی است و مشابهت بمباران حلبچه با قتل عام یهودیان توسط هیتلر.

·        گواهی : یک شخص مورد احترام یا منفور، فکر، برنامه یا سیاست معینی را تأیید یا نفی کند.

·        کلی گویی: جهانی شدن، لیبرالیسم، اقتصاد باز، امنیت ملی، پلورالیسم، نظم نوین جهانی، حقوق بشر، دموکراسی، تروریسم؛ اینها بدون تعریف مشخص در جهت اقناع مخاطبان در زمینه ای مشخص بکار گرفته می شوند.

·        جنگ رسانه در فضای سایبر:

ü     سرویس های اینترنت در فضای سایبر:

-         ایی میل.

-         وب سایت.

-         وبلاگ.

-         چت (تالار گفتگو).

-         فروم.

-         یوزنت.